Trong khi phần lớn các khu vực trên thế giới chứng kiến làn sóng xe điện ngày càng dễ tiếp cận và có giá thành phải chăng, thị trường Mỹ lại đang rơi vào tình thế hoàn toàn ngược lại.
Báo cáo “Triển vọng Xe điện Toàn cầu 2026” vừa được Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) công bố cho thấy, hiện cứ 4 chiếc ô tô bán ra trên toàn cầu thì có 1 chiếc là xe điện. Tổng doanh số xe điện thế giới năm qua đã vượt mốc 20 triệu chiếc, tăng trưởng 20% so với năm 2024. Đà bứt phá này chủ yếu nhờ giá pin điện bình quân giảm 8% khi công nghệ pin Lithium Iron Phosphate (LFP) giá rẻ ngày càng được ứng dụng rộng rãi.
Trái ngược với bức tranh tươi sáng đó, tỷ lệ phổ biến xe điện tại Mỹ vẫn dậm chân tại chỗ ở mức khoảng 10%. Thậm chí, doanh số xe điện mới tại quốc gia này trong quý 4 năm qua đã lao dốc tới 45% so với cùng kỳ năm trước.
Những “gót chân Achilles” từ chính sách của Mỹ
Sự sa sút của thị trường Mỹ bắt nguồn từ những thay đổi mang tính đảo chiều trong chính sách quản lý:
Chấm dứt các lệnh bắt buộc: Đầu năm 2025, chính quyền mới đã ký sắc lệnh bãi bỏ mục tiêu đạt 56% xe điện vào năm 2032 do chính quyền tiền nhiệm thiết lập.
Cắt bỏ trợ lực tài chính: Đạo luật “One Big Beautiful Bill” được thông qua vào tháng 7 năm ngoái đã xóa bỏ các khoản phạt đối với những hãng xe không đạt chuẩn tiết kiệm nhiên liệu, khiến các nhà sản xuất không còn nhiều động lực bán xe điện.
Gánh nặng đè lên người mua: Đạo luật này cũng chính thức chấm dứt các khoản tín dụng ưu đãi thuế cho việc mua xe điện mới và cũ. Đồng thời, chính phủ đề xuất áp mức phí thường niên 250 USD đối với chủ sở hữu xe điện nhằm bù đắp cho khoản thất thu thuế xăng dầu dùng để bảo trì đường bộ.
IEA nhận định, bước sang năm 2026, người tiêu dùng Mỹ gần như sẽ không còn nhận được bất kỳ khoản hỗ trợ tài chính nào từ chính phủ khi mua xe điện. Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Canada khi thị phần xe điện của nước này sụt giảm từ 17% xuống còn 11% sau khi chương trình hoàn tiền trợ cấp kết thúc.
Mỹ cắt bỏ hoàn toàn trợ cấp mua xe điện
Rào cản từ thị hiếu chuộng xe lớn và “bức tường” thuế quan
Bên cạnh chính sách, hai nguyên nhân lớn khác khiến xe điện tại Mỹ không thể rẻ hơn chính là rào cản đối với làn sóng xe điện Trung Quốc và gu chọn xe cỡ lớn của người dân.
Các thương hiệu xe Trung Quốc – vốn dẫn đầu thế giới về giá thành phải chăng và đang chiếm tới 85% thị phần xe điện tại một số quốc gia Mỹ La-tinh, Đông Nam Á và Châu Âu – hiện phải gánh mức thuế nhập khẩu lên tới 100% tại Mỹ. Nước này cũng ra lệnh cấm phần mềm Trung Quốc trên xe kết nối và hủy bỏ các dự án nhà máy pin lớn của các tập đoàn khổng lồ như Gotion và CATL. Việc thiếu vắng các lựa chọn giá rẻ từ Trung Quốc khiến người tiêu dùng Mỹ có rất ít cơ hội tiếp cận xe điện phân khúc bình dân.
Đồng thời, tâm lý chuộng xe gầm cao của người Mỹ cũng đẩy giá xe lên mức đỉnh. Có tới hơn 85% mẫu xe điện hiện có tại Mỹ là SUV hoặc xe cỡ lớn – tỷ lệ cao nhất thế giới. Việc gánh một khối pin khổng lồ cùng nhiều trang bị cao cấp khiến giá thành những dòng xe này vượt quá khả năng tài chính của đại đa số người tiêu dùng đại chúng.
Điểm sáng từ các thị trường chuyển dịch sang số đông: Khi thị trường dịch chuyển từ nhóm khách hàng thu nhập cao thích công nghệ sang nhóm khách hàng đại chúng, các mẫu xe nhỏ gọn, giá rẻ chính là chìa khóa. Minh chứng rõ nhất là Việt Nam, nơi tỷ lệ phổ biến xe điện đã vượt mốc 40%. Hãng xe nội địa VinFast đã chiếm lĩnh gần như toàn bộ thị trường nhờ chiến lược tập trung mạnh vào các dòng xe nhỏ có giá bán phải chăng, mở đường cho làn sóng chuyển đổi xanh diễn ra thần tốc.
Thị trường Việt Nam là điểm sáng của xe điện
Góc giải đáp nhanh (FAQ)
1. Tại sao công nghệ pin LFP lại giúp giá xe điện toàn cầu giảm mạnh?
Pin LFP (Lithium Iron Phosphate) sử dụng sắt và phốt phát làm vật liệu catốt thay vì các kim loại quý hiếm, đắt đỏ và có chuỗi cung ứng bất ổn như cobalt và nickel. Việc các hãng xe trên thế giới đồng loạt chuyển sang công nghệ này giúp chi phí sản xuất pin – bộ phận đắt nhất trên xe điện – giảm 8%, từ đó hạ giá thành sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
2. Châu Âu có gặp tình trạng khan hiếm xe điện cỡ nhỏ như Mỹ không?
Không. Mặc dù SUV cũng chiếm tới 3/4 số lượng mẫu xe điện tại Châu Âu, nhưng độ phủ của các dòng xe điện cỡ nhỏ tại thị trường này đã được cải thiện rõ rệt trong những năm gần đây. Dự kiến phân khúc xe nhỏ tại Châu Âu sẽ còn tiếp tục bùng nổ mạnh mẽ hơn nhằm đáp ứng các quy định nghiêm ngặt về khí thải mới của Liên minh Châu Âu (EU).
