Trước bối cảnh giá năng lượng toàn cầu biến động khó lường, thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng và áp lực cắt giảm phát thải carbon ngày một lớn, các khu công nghiệp tại Việt Nam đang đứng trước một bài toán hóc búa: Làm sao để đảm bảo nguồn điện ổn định cho dây chuyền sản xuất, vừa kiểm soát được chi phí vận hành lại vừa hướng tới mục tiêu tự chủ năng lượng?
Trong cuộc đua chuyển dịch xanh đó, giải pháp lắp đặt điện mặt trời mái nhà khu công nghiệp – đặc biệt là khi kết hợp với Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) – đang nổi lên như một chiến lược mang tính bước ngoặt, mở đường cho mô hình sản xuất bền vững và linh hoạt thế hệ mới.
Lợi ích kinh tế kép và tấm hộ chiếu tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu
Theo tính toán từ các chuyên gia năng lượng, việc ứng dụng hệ thống năng lượng tái tạo này giúp doanh nghiệp tiết kiệm từ 20% đến 40% chi phí tiền điện hàng tháng. Với thời gian hoàn vốn bình quân chỉ dao động trong khoảng 4 đến 6 năm, trong khi tuổi thọ của hệ thống kéo dài từ 25 đến 30 năm, đây rõ ràng là một khoản đầu tư mang lại biên độ lợi nhuận dài hạn và giúp ổn định chi phí sản xuất trước các đợt điều chỉnh giá điện của lưới điện quốc gia.
Thực tế triển khai tại nhiều khu công nghiệp trọng điểm đã chứng minh hiệu quả vượt trội này. Tại Khu công nghiệp Thăng Long (Hà Nội), hệ thống điện mặt trời mái nhà khu công nghiệp với tổng công suất xấp xỉ 90MWp đã đi vào vận hành từ năm 2021, giúp hàng loạt nhà máy – đặc biệt là trong lĩnh vực linh kiện điện tử được cắt giảm tối đa chi phí vận hành.
Đại diện ban quản lý khu công nghiệp chia sẻ, việc chuyển dịch này bắt nguồn từ nhu cầu thực tế của các nhà máy nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về phát thải bền vững từ đối tác quốc tế. Sử dụng năng lượng sạch không chỉ đem lại lợi ích tài chính trực tiếp mà còn là bệ phóng nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tương tự, tại Khu công nghiệp Amata (Đồng Nai), mô hình khu công nghiệp sinh thái gắn liền với năng lượng xanh cũng đang được thúc đẩy mạnh mẽ nhằm giúp các doanh nghiệp FDI vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe của tiêu chuẩn ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị).
BESS – Mảnh ghép hoàn hảo cho bài toán tự chủ năng lượng
Một lợi thế tự nhiên của điện mặt trời là đỉnh công suất phát điện trùng khớp hoàn toàn với khung giờ cao điểm sản xuất của các nhà máy vào ban ngày. Sự đồng bộ này cho phép các doanh nghiệp giảm thiểu đáng kể lượng điện năng phải mua từ lưới điện quốc gia vào những khung giờ có giá điện cao nhất.
Tuy nhiên, do tính chất phụ thuộc vào thời tiết và tính gián đoạn đặc trưng của năng lượng tái tạo, hiệu quả kinh tế sẽ khó tối ưu hóa nếu thiếu đi các giải pháp bổ trợ. Đây chính là lý do công nghệ lưu trữ năng lượng BESS được xem là chìa khóa cốt lõi để hoàn thiện phương trình tự chủ năng lượng.
Khi tích hợp BESS, lượng điện năng dư thừa phát ra vào ban ngày sẽ được tích trữ lại để tái sử dụng vào các khung giờ cao điểm tối hoặc những thời điểm giá điện hộ sản xuất tăng cao. Bên cạnh đó, hệ thống BESS còn đóng vai trò “gọt đỉnh phụ tải” (peak shaving), giảm áp lực vận hành lên hệ thống lưới điện phân phối nội khu và đảm bảo dòng điện liên tục, ổn định cho các ngành công nghiệp đòi hỏi tiêu chuẩn vận hành nghiêm ngặt, không thể gián đoạn.
Ở mức độ cao hơn, sự kết hợp này đang dần hình thành nên một hệ sinh thái năng lượng phân tán (distributed energy ecosystem) ngay trong lòng các khu công nghiệp, hướng tới mô hình lưới điện vi mô (microgrid) có khả năng tự vận hành linh hoạt và chống chịu tốt trước các sự cố gián đoạn năng lượng quy mô lớn.
Những rào cản cần khơi thông để bứt phá dòng vốn xanh
Dù tiềm năng là rất lớn, việc nhân rộng mô hình này tại Việt Nam vẫn đang vấp phải không ít thách thức nội tại. Chi phí đầu tư ban đầu cho các hệ thống lưu trữ năng lượng BESS hiện vẫn neo ở mức cao, trong khi các khung pháp lý, quy định hướng dẫn về cơ chế điện “tự sản, tự tiêu” vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và bổ sung. Thêm vào đó, hạ tầng lưới điện truyền tải nội khu và các mô hình tài chính xanh hỗ trợ doanh nghiệp vẫn chưa phát triển tương xứng với nhu cầu thực tế của thị trường.
Để khơi thông nguồn lực này, các chuyên gia khuyến nghị Việt Nam cần nhanh chóng hoàn thiện cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng (TOU), tạo ra biên độ chênh lệch giá đủ lớn giữa các khung giờ nhằm khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn rót vốn vào công nghệ lưu trữ. Đồng thời, việc thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh, phát triển hạ tầng lưới điện thông minh và đa dạng hóa các công cụ tài chính xanh sẽ là những đòn bẩy quyết định, hỗ trợ các doanh nghiệp thực hiện thành công cam kết chuyển dịch năng lượng bền vững.